Бөөр судлал нь бөөрний бүтэц, үйл ажиллагаа болон энэ эрхтэнд үүсдэг өвчнийг оношлох, эмчлэх чиглэлээр ажилладаг анагаах ухааны салбар юм. Энэ тасаг нь бөөрний дутагдал, артерийн даралт ихсэлт, шээсний замын өвчин болон электролитийн тэнцвэр алдагдах зэрэг олон эмгэгийн оношилгоо, эмчилгээний үйл явцыг хамардаг.
Бөөр судлал гэж юу вэ?
Бөөр судлал нь бөөрний бүтэц, үйл ажиллагааны тогтолцоо болон бөөртэй холбоотой эрүүл мэндийн асуудлыг судалдаг мэргэжлийн салбар юм. Мөн дотрын анагаах ухааны дэд мэргэжил гэж үздэг.
Бөөр нь биеийн шүүлтүүрийн тогтолцоо шиг ажилладаг. Цусыг шүүж, хорт бодисыг ялган, шээсээр дамжуулан гадагшлуулдаг. Мөн ус, натри, кали болон төрөл бүрийн эрдэс бодисын тэнцвэрийг хадгалахад тусалдаг.
Бөөр үйл ажиллагаагаа бүрэн, тэнцвэртэй гүйцэтгэх нь цусны даралтын хяналт, ясны эрүүл мэнд, шингэний тэнцвэр болон бодисын солилцооны зохицуулалт зэрэг олон тогтолцоонд шууд нөлөөлдөг. Иймээс бөөр судлал нь биеийн ерөнхий эрүүл мэндийг хамгаалахад чиглэсэн цогц салбар юм.
Бөөр судлал ямар өвчнийг эмчилдэг вэ?
Бөөр судлал нь бөөрөнд шууд болон шууд бусаар нөлөөлдөг олон төрлийн өвчнийг үнэлж, эмчилдэг. Үүнд:
- Бөөрний цочмог дутагдал: Бөөр богино хугацаанд үйл ажиллагаагаа алдах үед үүсдэг. Ихэвчлэн гэнэт эхэлдэг бөгөөд яаралтай эмчилгээ шаарддаг.
- Бөөрний архаг дутагдал: Бөөрний үйл ажиллагаа хугацааны явцад аажмаар буурахыг хэлнэ. Удаан хугацаанд шинж тэмдэггүй даамжирч болох тул тогтмол хяналт шаарддаг.
- Шээсэнд уураг гарах (протеинури): Бөөрний шүүлтийн тогтолцоонд асуудал үүсэхэд шээсэнд уураг илэрдэг бөгөөд бөөрний өвчний эрт үеийн шинж байж болно.
- Шээсэнд цус илрэх (гематури): Шээсэнд цус байх нь бөөр эсвэл шээсний замтай холбоотой асуудлын шинж байж болно.
- Гломерулийн өвчин: Бөөрний шүүлтийн нэгж болох гломерул гэмтсэнээс үүсдэг өвчнүүд юм.
- Нефрит буюу бөөрний үрэвсэл: Бөөрний эдэд үрэвсэл үүссэнээр бий болдог бөгөөд олон төрлийн шалтгаантай байж болно.
- Чихрийн шижингийн шалтгаант бөөрний гэмтэл (диабетийн нефропати): Чихрийн шижин удаан хугацаанд бөөрөнд нөлөөлснөөс үүсдэг бөгөөд нарийн хяналт шаарддаг.
- Артерийн даралт ихсэлтийн шалтгаант бөөрний өвчин: Цусны даралт ихсэх нь бөөрний судсыг гэмтээж, бөөрний үйл ажиллагааг алдагдуулж болно.
- Электролитийн тэнцвэр алдагдах: Натри, кали, кальци зэрэг эрдэс бодисын тэнцвэр алдагдахыг хэлэх бөгөөд бөөрний үйл ажиллагаатай нягт холбоотой.
- Бөөрний чулуу: Бөөрөнд чулуу үүсэх болон үүнтэй холбоотой үйл ажиллагааны зарим алдагдал бөөр судлалын чиглэлд хамаарна.
- Бөөрний уйланхайт өвчин: Бөөрөнд шингэнээр дүүрсэн уйланхай үүсэх бөгөөд бөөрний үйл ажиллагаанд нөлөөлж болно.
- Уреми: Бөөр хангалттай ажиллахгүйгээс цусанд хаягдал бодис хуримтлагдах бөгөөд ноцтой эмгэг юм.
- Креатинины түвшин ихсэх болон бөөрний үйл ажиллагааны алдагдал: Цусан дахь креатинины түвшин нэмэгдэх нь бөөрний шүүлтийн үйл ажиллагаанд асуудал байгааг илтгэж болно.
- Диализ шаарддаг бөөрний өвчин: Бөөрний үйл ажиллагаа хүнд хэмжээнд алдагдсан үед биеэс хорт бодисыг зайлуулахын тулд диализ эмчилгээ шаардлагатай байж болно.
- Гломерулийн өвчин: Бөөрний шүүлтийн нэгж гэмтсэнээс үүсэх өвчнүүдийг хамарна.
- Гломерулонефрит: Гломерул үрэвссэнээс үүсдэг бөгөөд бөөрний үйл ажиллагаанд нөлөөлж болох чухал өвчин юм.
- Бөөр шилжүүлэн суулгасны дараах хяналт, эмчилгээ: Бөөр шилжүүлэн суулгуулсан өвчтөнийг тогтмол хянах, шилжүүлэн суулгасан бөөрний хэвийн үйл ажиллагааг хадгалах нь бөөр судлалын чухал чиглэлүүдийн нэг юм.
Бөөр судлалын тасагт ямар шинжилгээ хийдэг вэ?
Бөөр судлалын тасагт хийдэг шинжилгээг бөөрний эрүүл мэнд, шээсний үзүүлэлт болон биеийн шингэн-электролитийн тэнцвэрийг нарийвчлан үнэлэхэд ашигладаг. Бөөрний эмч өвчтөний зовиур, өвчний түүх болон үзлэгийн үр дүнгээс хамааран цус, шээсний шинжилгээ, дүрс оношилгоо болон шаардлагатай үед нарийвчилсан оношилгооны аргыг хэрэглэж болно. Түгээмэл шинжилгээ, оношилгооны аргууд:
- Цусны шинжилгээ (креатинин, мочевин, eGFR, электролит): Бөөрний үйл ажиллагаа болон биеийн шингэн-электролитийн тэнцвэрийг үнэлэх зорилгоор хийдэг.
- 24 цагийн шээсний шинжилгээ: Өдрийн уургийн алдагдал, креатинины ялгаралт болон зарим эрдэс бодисын түвшнийг нарийвчлан үнэлэхэд ашигладаг.
- 24 цагийн цусны даралт хэмжилт (даралтын холтер): Артерийн даралт ихсэх өвчин бөөрөнд хэрхэн нөлөөлж буй болон өдрийн турш даралт хэрхэн өөрчлөгдөж байгааг үнэлдэг.
- Бөөрний хэт авиан шинжилгээ (УЗИ): Бөөрний хэмжээ, бүтэц, уйланхай, чулуу болон бөглөрөл зэрэг эмгэгийг үнэлэхэд ашигладаг.
- Бөөрний компьютер томографи (CT): Бөөрний чулуу, хавдар болон бүтцийн өөрчлөлтийг илүү нарийвчлан судлах боломж олгодог.
- Соронзон резонансын дүрслэл (MRI): Ялангуяа судасны бүтэц болон зөөлөн эдийн талаар нарийвчилсан мэдээлэл өгдөг.
- Бөөрний ангиографи: Бөөрний судсыг дүрслэх, судасны нарийсал эсвэл бөглөрлийг илрүүлэх зорилгоор хийдэг.
- Бөөрний биопси: Бөөрнөөс авсан жижиг эдийн сорьцыг шинжилж, өвчний төрөл болон хүндийн зэргийг баттай тодорхойлдог.
- Бөөрний сцинтиграфи: Бөөрний үйл ажиллагаа болон бөөр тус бүрийн нийт үйл ажиллагаанд оруулж буй хувь нэмрийг үнэлэхэд ашигладаг.
Бөөр судлалын тасагт ямар эмчилгээний аргууд хэрэглэдэг вэ?
Бөөр судлалын эмчилгээний аргыг бөөрний өвчний шалтгаан болон үе шатнаас хамааран төлөвлөдөг. Зарим тохиолдолд хэд хэдэн эмчилгээний аргыг хамтад нь хэрэглэж болно. Үндсэн эмчилгээний аргууд:
Эмийн эмчилгээ
Бөөрний өвчнийг хянах үндсэн эмчилгээний аргуудын нэг юм. Цусны даралтыг хянах, хаван бууруулах, электролитийн тэнцвэрийг хадгалах болон шээсэнд уураг алдагдахыг багасгах зорилгоор төрөл бүрийн эм хэрэглэж болно.
Цусны даралт болон бодисын солилцооны хяналт
Артерийн даралт ихсэлт болон чихрийн шижин зэрэг бөөрний эрүүл мэндэд шууд нөлөөлдөг өвчнийг хяналтад авна.
Хооллолт болон амьдралын хэв маягийн өөрчлөлт
Давсны хэрэглээг хязгаарлах, шингэний тэнцвэрийг тохируулах, уураг болон кали зэрэг шим тэжээлийн хэмжээг хянах нь бөөрний ачааллыг бууруулахад тусалдаг. Эрүүл амьдралын хэв маяг нь эмчилгээний явцыг дэмжинэ.
Үндсэн өвчинд чиглэсэн эмчилгээ
Гломерулонефрит зэрэг тодорхой бөөрний өвчний үед өвчний төрөл, хүндийн зэргээс хамааран тусгай эмчилгээний төлөвлөгөө хэрэглэнэ. Эдгээр эмчилгээ нь өвчний даамжралыг хянах зорилготой.
Ангиопластик (судас нээх ажилбар)
Бөөрний судас буюу бөөрний артерийн нарийслыг арилгах зорилгоор хийдэг судсан дотуурх эмчилгээний арга юм. Катетерын тусламжтайгаар нарийссан судасны хэсэгт хүрч, баллоноор тэлэх бөгөөд шаардлагатай үед стент байрлуулж цусны урсгалыг хэвийн болгодог. Ялангуяа бөөр рүү очих цусны урсгал багассан үед хэрэглэнэ.
Гемодиализ
Бөөр үүргээ хангалттай гүйцэтгэж чадахгүй үед цусан дахь хаягдал бодисыг аппаратаар цэвэрлэх эмчилгээний арга юм.
Хэвлийн диализ
Хэвлийн гялтанг байгалийн шүүлтүүр болгон ашигладаг бөгөөд ихэвчлэн гэрийн нөхцөлд хийх боломжтой диализын өөр нэг арга юм.
Бөөр шилжүүлэн суулгах
Бөөрний дутагдлын хүнд шатанд эрүүл бөөрийг өвчтөнд шилжүүлэн суулгах хамгийн үр дүнтэй эмчилгээний аргуудын нэг юм.
