Хүүхдийн уушги судлал нь нярай үеэс өсвөр нас хүртэлх хүүхдийн амьсгалын тогтолцооны өвчнийг оношлох, эмчлэх, хянах чиглэлээр ажилладаг нарийн мэргэжлийн салбар юм. Энэ салбар нь уушги, гуурсан хоолой болон амьсгалын замд нөлөөлдөг төрөлхийн болон хожим үүссэн олон төрлийн өвчнийг оношлох, эмчлэхийг хамардаг.
Хүүхдийн уушги судлал гэж юу вэ?
Хүүхдийн уушги судлал нь нярай үеэс өсвөр нас хүртэлх хүүхдэд тохиолддог амьсгалын тогтолцооны эмгэгийг оношлох, эмчлэх, хянах чиглэлээр ажилладаг анагаах ухааны нарийн мэргэжлийн салбар юм.
Хүүхдийн амьсгалын тогтолцоо төрснөөс хойш үргэлжлэн хөгждөг. Амьсгалын зам нь илүү нарийн, дархлааны тогтолцоо бүрэн боловсроогүй, мөн хүүхэд зарим шинж тэмдгээ тодорхой илэрхийлж чадахгүй байдаг тул энэ чиглэл нь тусдаа нарийн мэргэжлийн салбар байх шаардлагатай болдог.
Энэ тасаг нь уушги, гуурсан хоолой, амьсгалын зам болон амьсгалын үйл ажиллагаатай холбоотой эмгэгийг үнэлдэг. Удаан үргэлжилсэн ханиалга, амьсгал шуугих, амьсгал давчдах, доод амьсгалын замын халдвар байнга давтагдах, цээж давчдах мэдрэмж болон амьсгалахад хүндрэлтэй байх зэрэг шинж тэмдэг нь энэ тасгийн хяналтын хүрээнд багтана. Ялангуяа давтан эсвэл удаан үргэлжилсэн зовиурын үед суурь шалтгааныг зөв тодорхойлох нь маш чухал.
Хүүхдийн уушги судлал ямар өвчнийг хамардаг вэ?
Хүүхдийн уушги судлалын тасаг нь амьсгалын тогтолцоотой холбоотой олон төрлийн өвчнийг үнэлдэг. Эдгээр өвчин нь халдвар, харшлын шалтгаан, төрөлхийн эмгэг эсвэл амьсгалын замын архаг асуудлаас үүсэж болно. Үүнд:
Архаг ханиалга
Удаан хугацаанд үргэлжилсэн эсвэл давтан илэрдэг ханиалгыг хэлнэ. Суурь астма, харшил эсвэл халдварын дараах хэт мэдрэгшил зэрэг шалтгаанаар үүсэж болно. Ялангуяа 3 долоо хоногоос удаан үргэлжилсэн ханиалгыг нарийвчлан үнэлэх нь чухал.
Амьсгалын замын халдвар
Амьсгалын дээд болон доод замыг хамарсан халдварууд юм. Давтан тохиолддог бол нарийвчилсан үнэлгээ шаардлагатай байж болно. Дархлааны тогтолцоо болон хүрээлэн буй орчны хүчин зүйлс эдгээр халдварын давтамжид нөлөөлдөг.
Амьсгалахад хүндрэлтэй байх
Хүүхэд амьсгалахдаа хүндрэлтэй байх эсвэл хэт хурдан амьсгалахыг хэлнэ. Энэ нь амьсгалын зам нарийссан эсвэл уушгины өвчний шинж тэмдэг байж болно. Яаралтай үнэлгээ шаарддаг чухал шинж байж болзошгүй.
Уушгины хатгалгаа (пневмони)
Уушгины эдийн халдвар юм. Халуурах, ханиалгах, амьсгал давчдах шинжээр илэрч болно. Эрт оношилж, тохирсон эмчилгээний төлөвлөгөө боловсруулах нь өвчний явцад эерэг нөлөө үзүүлдэг.
Астма
Амьсгалын зам нарийсаж, хэт мэдрэг болсноор үүсдэг архаг өвчин юм. Амьсгал шуугих, ханиалгах, амьсгал давчдах шинж илэрч болно. Зөв хяналт, эмчилгээний тусламжтайгаар шинж тэмдгийг хяналтад авах боломжтой.
Харшлын ринит
Харшил үүсгэгч бодисын нөлөөгөөр хамар болон амьсгалын зам хэт мэдрэгших эмгэг юм. Хамар битүүрэх, найтаах, ханиалгах шинж илэрч болно. Доод амьсгалын замд нөлөөлж, астматай холбоотой байж болно.
Цистик фиброз
Удамшлын гаралтай, уушгинд өтгөн шүүрэл хуримтлагддаг архаг өвчин юм. Давтан халдвар үүсгэж болно. Эрт оношлох, тогтмол хянах нь амьдралын чанарыг хадгалахад маш чухал.
Уушгины гемосидероз
Уушгинд цус алдалт үүсдэг ховор өвчин юм. Цус багадалт болон амьсгалын асуудлаар илэрч болно. Нарийн мэргэжлийн эмчийн тогтмол хяналт шаарддаг эмгэг юм.
Нойрны апноэ
Нойрны апноэ гэдэг нь унтаж байх үед амьсгал богино хугацаанд зогсох эмгэг юм. Хурхирах, тайван бус унтах шинжээр анзаарагдаж болно. Хүүхдийн өсөлт, хөгжилд сөргөөр нөлөөлж болзошгүй.
Хурхиралт
Унтаж байх үед амьсгалын зам нарийссанаас үүсдэг. Тогтмол илэрдэг бол үнэлгээ хийлгэх шаардлагатай. Амьсгалын замын суурь эмгэг эсвэл хамар-залгиурын мах томролтой холбоотой байж болно.
Шуугиантай амьсгал
Амьсгалах үед исгэрэх мэт чимээ сонсогдохыг хэлнэ. Энэ нь амьсгалын зам нарийссаны чухал шинж юм. Астма болон бронхиолит зэрэг өвчний шинж тэмдэг байж болно.
Сүрьеэ
Уушгийг гэмтээдэг халдварт өвчин юм. Удаан үргэлжилсэн ханиалга, сульдах шинжээр илэрч болно. Эрт оношлох, эмчлэх нь өвчний тархалтаас сэргийлэхэд чухал.
Бронхит
Гуурсан хоолойн үрэвсэл юм. Ханиалгах, цэр гарах шинжээр илэрдэг. Цочмог болон архаг хэлбэрээр тохиолдож болох бөгөөд заримдаа суурь өвчинтэй холбоотой байдаг.
Уушгины архаг өвчин
Удаан хугацаанд үргэлжилж, уушгины үйл ажиллагаанд нөлөөлдөг өвчнүүд юм. Тогтмол хяналт шаарддаг. Эдгээр өвчин нь хүүхдийн амьдралын чанарт шууд нөлөөлж болно.
Дутуу төрсөн нярайд илэрдэг уушгины асуудал
Дутуу төрсөн нярайн уушги бүрэн хөгжөөгүй байдаг тул амьсгалын асуудал үүсэж болно. Эдгээр нярайд тусгай хяналт болон дэмжих эмчилгээ шаардлагатай байж болно.
Бронхиолит
Бронхиолит нь нярайд түгээмэл тохиолддог амьсгалын доод замын халдвар юм. Амьсгал шуугих, хурдан амьсгалах шинжээр илэрч болно. Ялангуяа нэг хүртэлх насанд түгээмэл бөгөөд ойроос хянах шаардлагатай.
Гадны биет амьсгалын замд орох
Хоол хүнс эсвэл жижиг биет амьсгалын зам руу орохыг хэлнэ. Гэнэт хүчтэй ханиалгах, амьсгал давчдах шинж үүсгэж болно. Яаралтай тусламж шаарддаг ноцтой нөхцөл юм.
Бронхоэктаз
Гуурсан хоолой байнгын өргөссөнөөр үүсдэг архаг өвчин юм. Давтан халдвар болон их хэмжээний цэртэй явагддаг. Урт хугацааны эмчилгээ, тогтмол хяналт шаарддаг.
Уушгины завсрын эдийн өвчин
Уушгины эдийг гэмтээдэг ховор өвчний бүлэг юм. Амьсгалын үйл ажиллагааг алдагдуулж болно. Эрт оношлох нь өвчний даамжралыг удаашруулахад чухал.
Анхдагч сормууслаг эсийн дискинези
Амьсгалын замын цэвэрлэх механизм алдагддаг удамшлын өвчин юм. Давтан халдвараар илэрдэг. Удаан хугацааны хяналт шаардсан архаг эмгэг юм.
Төрөлхийн уушгины өвчин
Уушги бүтцийн хувьд төрөлхийн өөр хөгжсөнөөс үүсдэг. Шинж тэмдэг нь эрт эсвэл хожуу үед илэрч болно. Зарим тохиолдолд мэс засал эсвэл тусгай хяналт шаарддаг.
Аспирацийн уушгины хатгалгаа
Хоол хүнс эсвэл шингэн амьсгалын зам руу орсноос үүсдэг уушгины халдвар юм. Ялангуяа залгих үйл ажиллагааны асуудалтай хүүхдэд түгээмэл тохиолддог.
Рефлюкстэй холбоотой амьсгалын асуудал
Ходоодны агууламж дээш буцаж гарснаас ханиалга болон амьсгалын асуудал үүсэж болно. Архаг ханиалгын шалтгаануудын нэг байж болно.
Дасгал хөдөлгөөнтэй холбоотой амьсгалын асуудал
Биеийн хөдөлгөөний үед амьсгал давчдах, амьсгал шуугихыг хэлнэ. Амьсгалын замын хэт мэдрэгшилтэй холбоотой байж болно. Хүүхдийн өдөр тутмын үйл ажиллагаа болон спортын гүйцэтгэлд нөлөөлж болзошгүй.
Хүүхдийн уушги судлалын тасагт ямар шинжилгээ хийдэг вэ?
Хүүхдийн уушги судлалын тасагт ханиалга, амьсгал давчдах, амьсгал шуугих, уушгины халдвар байнга давтагдах, астма зэрэг амьсгалын тогтолцоотой холбоотой олон төрлийн эмгэгийг үнэлэхийн тулд дараах шинжилгээг хийж болно:
Амьсгалын үйл ажиллагааны шинжилгээ
Амьсгалын үйл ажиллагааны шинжилгээг уушги агаар авах, гаргах чадварыг хэмжих зорилгоор хийдэг. Ялангуяа астма, архаг ханиалга, амьсгал давчдах үед амьсгалын зам нарийссан эсэхийг үнэлэхэд ашигладаг. Хүүхдийн нас болон шинжилгээнд хамтран оролцох чадвараас хамааран хийж болно.
Гуурсан хоолой тэлэх эмийн дараах амьсгалын шинжилгээ
Эхлээд амьсгалын стандарт хэмжилт хийдэг. Үүний дараа амьсгалын замыг тэлэх эм өгч, шинжилгээг давтан хийдэг. Зорилго нь амьсгалын замын нарийсал эмийн дараа сайжирч байгаа эсэхийг тодорхойлж, ялангуяа астмын оношийг батлахад оршино.
Хүчилтөрөгчийн ханалтын хэмжилт
Хуруунд зүүдэг жижиг төхөөрөмжөөр цусан дахь хүчилтөрөгчийн хэмжээг тодорхойлдог. Өвдөлтгүй, хурдан арга юм. Амьсгал давчдах, бронхиолит, уушгины хатгалгаа зэрэг эмгэгийг үнэлэхэд өргөн ашигладаг ашигладаг.
Цусны хийн шинжилгээ
Артерийн эсвэл хялгасан судасны цусны сорьц авч, цусан дахь хүчилтөрөгч болон нүүрсхүчлийн хийн хэмжээг тодорхойлдог. Амьсгалын хүндрэлтэй хүүхдийн өвчний хүндийн зэргийг үнэлэхэд ашигладаг.
Уушгины рентген зураг
Уушгины халдвар, хатгалгаа, уушгинд агаар баригдах болон зарим бүтцийн эмгэгийг үнэлэхэд ашигладаг үндсэн дүрс оношилгооны арга юм.
Цээжний хэт авиан шинжилгээ болон компьютер томографи (КТ)
Илүү нарийвчилсан шинжилгээ шаардлагатай үед ашигладаг. Ялангуяа хүндрэлтэй халдвар, үүсгэвэр болон бүтцийн гажгийг үнэлэхэд хэрэглэнэ.
Харшлын шинжилгээ
Харшлын шинжилгээ нь харшлын астма болон амьсгалын замын хэт мэдрэгшлийг үнэлэхэд ашиглагддаг. Арьс хатгах сорил эсвэл цусны шинжилгээгээр хүүхэд ямар харшил үүсгэгчид мэдрэг болохыг тодорхойлно.
Цусны шинжилгээ
Халдвар, дархлааны тогтолцоо болон харшлын эмгэгийг үнэлэхэд ашигладаг. Цусны дэлгэрэнгүй шинжилгээ болон үрэвслийн үзүүлэлтүүд онош тогтооход тусалдаг.
Цэрний шинжилгээ
Цэр гаргаж чаддаг хүүхдэд халдвар үүсгэгчийг тодорхойлох зорилгоор хийдэг. Ялангуяа давтан болон эмчилгээнд тэсвэртэй халдварын үед чухал.
Хөлсний шинжилгээ
Зарим удамшлын өвчнийг илрүүлэхэд ашигладаг тусгай шинжилгээ юм. Хөлсөн дэх давсны хэмжээг тодорхойлж үнэлдэг.
Бронхоскопи
Амьсгалын замыг шууд харах боломж олгодог нарийвчилсан шинжилгээний арга юм. Гадны биет орсон байж болзошгүй, халдвар давтан тохиолддог эсвэл шалтгаан тодорхойгүй ханиалгын үед хийж болно.
Бронхоальвеолын угаалга (BAL)
Бронхоальвеолын угаалга нь бронхоскопийн үед хийдэг тусгай шинжилгээний арга юм. Уушгины тодорхой хэсэгт ариун шингэн оруулж буцаан соруулан авч, гарсан сорьцыг лабораторид шинжилдэг.
Нойрны шинжилгээ (полисомнографи)
Унтаж байх үеийн амьсгалын асуудлыг үнэлэх зорилгоор хийдэг. Хурхиралт, нойрны апноэ болон шөнийн амьсгал тасалдах эмгэгийг оношлоход ашигладаг.
Дасгалын өдөөлтийн сорил
Дасгал хөдөлгөөний үед үүсдэг амьсгал давчдах болон амьсгал шуугихыг үнэлэхэд ашигладаг. Дасгал хөдөлгөөнөөс шалтгаалсан астма сэжиглэсэн үед хэрэглэнэ.
Нарийвчилсан дархлаа судлалын болон генетикийн шинжилгээ
Давтан халдвар эсвэл ховор өвчний сэжигтэй үед хийдэг. Дархлааны тогтолцоо болон удамшлын онцлогийн талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгдөг.
Хүүхдийн уушгины өвчний үед ямар эмчилгээ хийдэг вэ?
Хүүхдийн уушгины өвчний эмчилгээ нь өвчний төрөл, хүндийн зэрэг, хүүхдийн нас болон амьсгалын тогтолцоо хэр хэмжээнд өртсөнөөс хамааран өөр өөр байна. Хамгийн түгээмэл хэрэглэдэг эмчилгээний аргууд:
Эмийн эмчилгээ
Амьсгалын замыг нээж, үрэвслийг багасгах зорилгоор хэрэглэдэг. Астма болон шуугиантай амьсгалын үед амьсгалын замаар хэрэглэдэг эмийг түгээмэл сонгодог. Өвчний хүндийн зэргээс хамааран эмчилгээг шат дараатайгаар зохицуулдаг.
Антибиотик болон вирусийн эсрэг эмчилгээ
Бактерийн халдварын үед антибиотик хэрэглэдэг. Өвчний хүндийн зэргээс хамааран эмийг амаар эсвэл судсаар хэрэглэж болно.
Ингаляцийн эмчилгээ
Эмийг уушгинд шууд хүргэх боломж олгодог. Небулайзер, ингалятор болон спейсер төхөөрөмжөөр хийдэг энэхүү эмчилгээг ялангуяа астма, бронхиолит, шуугиантай амьсгалын үед хэрэглэдэг. Түргэн үйлчилдэг бөгөөд гаж нөлөө харьцангуй бага.
Хүчилтөрөгч болон амьсгалын дэмжлэг
Амьсгал давчдсан хүүхдэд хүчилтөрөгчийн дэмжлэг үзүүлдэг. Шаардлагатай тохиолдолд амьсгалыг дэмжих дэвшилтэт арга хэрэглэж болно. Хүнд өвчтөнд эрчимт эмчилгээний тусламж шаардлагатай байж болно. Энэ эмчилгээний зорилго нь цусан дахь хүчилтөрөгчийн хэмжээг нэмэгдүүлж, амьсгалын булчингийн ачааллыг бууруулах явдал юм.
Амьсгалын физик эмчилгээ
Зарим өвчний үед уушгинд цэр хуримтлагдах нь чухал асуудал болдог. Энэ тохиолдолд амьсгалын физик эмчилгээ хийж, цэрийг гадагшлуулахад тусалдаг. Байрлалын дренаж, цээжний физик эмчилгээ болон тусгай төхөөрөмж ашиглан амьсгалын замыг цэвэрлэхэд дэмжлэг үзүүлнэ. Эдгээр арга нь ялангуяа цистик фиброз болон бронхоэктаз зэрэг архаг өвчний үед маш чухал.
Урт хугацааны хяналт, эмчилгээ
Цистик фиброз, бронхоэктаз болон уушгины архаг өвчний эмчилгээ нь урт хугацааны, олон талт байдаг. Эдгээр өвчтөнд тогтмол хяналт, амьсгалын зам цэвэрлэх эмчилгээ, ингаляцийн эмчилгээ болон халдварын хяналтыг хамтад нь хэрэгжүүлдэг.
