Радиологи нь өвчнийг оношлох, хянахад эмнэлгийн дүрс оношилгооны аргуудыг ашигладаг үндсэн анагаах ухааны салбаруудын нэг юм. Рентген, хэт авиан, компьютер томографи (CT) болон соронзон резонанс (MRI) зэрэг дэвшилтэт технологийн тусламжтайгаар дотор эрхтэн, ясны бүтэц, зөөлөн эд болон судасны тогтолцоог нарийвчлан үнэлдэг. Радиологи нь зөвхөн онош тавихад бус, эмчилгээ төлөвлөх, өвчний явцыг хянах болон интервенцийн ажилбарыг чиглүүлэхэд чухал үүрэгтэй.
Радиологи гэж юу вэ?
Радиологи нь өвчнийг оношлох, явцыг хянах болон эмчилгээ төлөвлөхөд туслах зорилгоор эмнэлгийн дүрс оношилгооны аргуудыг ашигладаг анагаах ухааны салбар юм. Радиологийн дүрслэлийн тусламжтайгаар биеийн дотоод бүтцийг нарийвчлан үнэлдэг. Энэ утгаараа радиологи нь орчин үеийн анагаах ухааны бараг бүх салбарт мэдээлэл өгч, оношилгооны үйл явцын төвд байрладаг чухал чиглэл юм.
Радиологийн үндсэн зорилго нь эмч нарт өвчний байрлал, байдал болон тархалтын талаар тодорхой мэдээлэл өгөх явдал юм. Биеийн үзлэгээр илрүүлэх боломжгүй олон эмгэгийг дүрс оношилгоогоор харах боломжтой болдог. Ингэснээр оношилгоо түргэсэж, зөв эмчилгээний төлөвлөгөө боловсруулах боломж бүрдэнэ.
Радиологи нь зөвхөн зураг авах үйл ажиллагаа биш юм. Зургийг зөв аргаар авч, мэргэжлийн эмч нар анхааралтай үнэлэх шаардлагатай. Энэ үнэлгээг хийдэг эмчийг радиологийн эмч гэдэг. Радиологийн эмч авсан зургийг шинжилж, үр дүнг тайлагнан, холбогдох эмчид чиглэл өгдөг.
Радиологи нь өнөө үед анагаах ухааны бараг бүх салбартай хамтран ажилладаг. Яаралтай үед хурдан шийдвэр гаргахад тусалж, архаг өвчнийг хянахад чухал үүрэг гүйцэтгэн, эмчилгээ аюулгүй үргэлжлэхэд дэмжлэг үзүүлдэг.
Радиологи ямар өвчнийг үнэлдэг вэ?
Радиологи нь янз бүрийн эрхтэн, тогтолцооны олон өвчнийг оношлох, хянахад оролцдог. Нэг төрлийн өвчнөөр хязгаарлагдахгүй бөгөөд толгой, хүзүү, цээж, хэвлий, булчин-ясны тогтолцоо, судас болон бусад олон хэсгийг өргөн хүрээнд үнэлдэг. Радиологийн хамгийн түгээмэл үнэлдэг өвчний бүлгүүд:
Тархи болон мэдрэлийн тогтолцооны өвчин
- Харвалт болон тархины цус алдалтын сэжиг
- Тархины хавдар болон бусад үүсгэвэр
- Аневризм болон судасны гаралтай эмгэг
- Толгойн гэмтэл
- Олон голомтот хатуурал (MS) зэрэг мэдрэлийн тогтолцооны өвчин
- Толгой өвдөх, толгой эргэх болон мэдрэлийн шинж тэмдгийн шалтгааныг судлах
Уушги болон цээжний өвчин
- Уушгины хатгалгаа болон уушгины халдвар
- Уушгины зангилаа болон хавдрын сэжиг
- COPD, эмфизем зэрэг уушгины архаг өвчин
- Уушгины эмболийн сэжиг
- Цээжний гэмтэл болон хавирганы хугарал
Хэвлийн дотор эрхтний өвчин
- Элэг өөхлөх, уйланхай болон үүсгэвэр
- Цөсний чулуу болон цөсний замын эмгэг
- Нойр булчирхайн үрэвсэл болон үүсгэвэр
- Дэлүү томрох болон уйланхай
- Мухар олгойн үрэвслийн сэжиг
- Гэдэсний түгжрэл болон үрэвсэлт гэдэсний өвчний сэжиг
Бөөр болон шээсний замын өвчин
- Бөөрний чулуу болон шээсний замын чулуу
- Бөөрний уйланхай болон хавдрын сэжиг
- Шээсний замын бөглөрөл
- Шээсний замын халдварын хүндрэл
- Түрүү булчирхай болон давсагтай холбоотой үүсгэвэр, сэжигтэй өөрчлөлтийг үнэлэх
Булчин-ясны тогтолцооны өвчин
- Хугарал, мултрал болон цуурал
- Спортын гэмтэл (холбоос, мениск болон шөрмөсний асуудал)
- Бүсэлхий болон хүзүүний дискний ивэрхий
- Үе мөчний элэгдэл (остеоартрит)
- Хэрэх өвчний үе мөчний өөрчлөлт
- Ясны хавдар болон ясны халдвар (остеомиелит)
- Нурууны муруйлт болон биеийн байрлалын алдагдлыг үнэлэх
Судасны өвчин
- Судасны бөглөрөл болон нарийсал
- Варикоз болон венийн судасны эмгэг
- Аневризм
- Цусны бүлэнгийн сэжиг (тромбоз)
- Мэс засал болон эмчилгээний өмнө судасны бүтцийг зураглан үнэлэх
Хөхний өвчин
- Хөхний уйланхай болон хоргүй үүсгэвэр
- Хөхний хавдрын сэжиг болон урьдчилан илрүүлэх шинжилгээ
- Хөх өвдөх, тэмтрэгдэх үүсгэвэр болон шүүрэл гарах зэрэг зовиурыг судлах
Бамбай булчирхай болон хүзүүний өвчин
- Бамбай булчирхайн зангилаа
- Бамбай булчирхайн үрэвслийн сэжиг
- Тунгалгийн булчирхай томрох
- Шүлсний булчирхайн эмгэг
Эмэгтэйчүүдийн өвчин
- Өндгөвчний уйланхай
- Умайн миомын сэжиг
- Аарцгийн өвдөлтийн шалтгааныг судлах
- Жирэмслэлттэй холбоотой зарим үнэлгээ
Радиологийн дүрс оношилгооны аргууд юу вэ?
Радиологийн дүрс оношилгооны аргууд нь эмч нарт биеийн дотоод бүтцийг харах боломж олгодог оношилгооны арга юм. Эдгээр аргаар эрхтэн, яс, эд болон судсыг шинжилж, өвчнийг илүү зөв, хурдан оношлох боломжтой. Дүрс оношилгоонд рентген туяа, соронзон орон, дууны долгион эсвэл тусгай бодис ашигладаг. Аль аргыг сонгохыг өвчтөний зовиур болон шинжлэх хэсгээс хамааран тогтооно.
Рентген зураг нь хамгийн түгээмэл, өргөн танигдсан дүрс оношилгооны аргуудын нэг юм. Рентген туяа ашигладаг бөгөөд ялангуяа ясны бүтцийг тод харуулдаг. Хугарал, мултрал болон уушгины өвчний анхны үнэлгээнд түгээмэл хэрэглэнэ. Хурдан бөгөөд богино хугацаанд үр дүн гардаг.
Хэт авиан шинжилгээ нь дууны долгионоор ажилладаг, цацраг ашигладаггүй дүрс оношилгооны арга юм. Хэвлийн эрхтэн, бамбай булчирхай, хөх болон жирэмсний хяналтад өргөн хэрэглэдэг. Аюулгүй тул бүх насныханд хэрэглэж болно. Допплер хэт авиан шинжилгээг судасны цусны урсгалыг үнэлэхэд ашигладаг.
Компьютер томографи (CT) нь биеийн хөндлөн зүслэгийн дүрсийг нарийвчлан харуулдаг арга юм. Ялангуяа яаралтай нөхцөл, гэмтэл болон дотор эрхтнийг нарийвчлан шинжлэхэд ашигладаг. Рентгенээс илүү нарийвчилсан дүрс өгдөг боловч цацраг ашигладаг.
Соронзон резонансын дүрслэл (MRI) нь хүчтэй соронзон орон ашигладаг бөгөөд цацраг хэрэглэдэггүй. Тархи, нуруу, үе мөч болон зөөлөн эдийг үнэлэхэд маш үр дүнтэй. Нарийвчилсан дүрс өгдөг боловч шинжилгээний хугацаа бусад аргаас урт байдаг.
Маммографи нь хөхний эдийг дүрслэхэд ашигладаг тусгай рентген шинжилгээ юм. Хөхний хавдрыг эрт илрүүлэхэд чухал үүрэгтэй бөгөөд урьдчилан сэргийлэх үзлэгт ашигладаг. Ясны нягт хэмжилт нь ясны нягтралыг хэмжиж, яс сийрэгжих эрсдэлийг үнэлэхэд тусалдаг.
Цөмийн анагаах ухааны дүрс оношилгооны аргууд нь эрхтний зөвхөн бүтцийг бус, үйл ажиллагааг нь судлах боломж олгодог. Сцинтиграфи болон PET зэрэг аргыг ялангуяа хавдрын оношилгоо, эмчилгээний хяналтад ашигладаг. Эдгээр аргад бага тунгийн цацраг идэвхт бодис хэрэглэнэ. Арга бүр өөр хэрэгцээнд зориулагдсан бөгөөд ихэвчлэн бие биеэ нөхөж ашиглагддаг.
Радиологи эмчилгээнд ямар үүрэг гүйцэтгэдэг вэ?
Радиологи нь өвчнийг оношлохоос гадна эмчилгээний явцыг төлөвлөх, хянахад чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Эмчилгээ эхлэхээс өмнө өвчний байрлал, хэмжээ болон тархалтыг тодорхой харуулдаг. Авсан дүрс нь эмч нарт зөв шийдвэр гаргахад тусална.
Зарим өвчний эмчилгээний үр нөлөөг радиологийн дүрс оношилгоогоор нарийн хянадаг. Эмчилгээ үр дүнтэй байгаа эсэх, өвчин багассан эсэх эсвэл шинэ асуудал үүссэн эсэхийг эдгээр хяналтаар тодорхойлно. Шаардлагатай үед эмчилгээний төлөвлөгөөг дүрсний үр дүнд үндэслэн шинэчилдэг.
Радиологи нь эмчилгээний явцад үүсэж болох эрсдэлийг эрт илрүүлэхэд тусалдаг. Ялангуяа удаан хугацааны эсвэл олон үе шаттай эмчилгээний үед тогтмол дүрс оношилгоо хийх нь болзошгүй хүндрэлийг эрт үед илрүүлэх боломж олгодог.
Зарим тохиолдолд радиологи нь эмчилгээг дэмжих тусгай ажилбарыг төлөвлөхөд оролцдог. Эдгээр ажилбар нь тусдаа мэргэжлийн чиглэл болох интервенцийн радиологид хамаарна.
Радиологи хавдрыг оношилдог уу?
Радиологи нь хавдрын сэжигтэй өвчтөнд хамгийн түгээмэл ханддаг салбаруудын нэг юм. Хавдрыг илрүүлэх, тархалтыг үнэлэх болон эмчилгээний явцыг хянахад чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Хавдрын эхний шинж тэмдэг ихэвчлэн дүрс оношилгоогоор илэрдэг.
Хавдар оношлогдсоны дараа ч радиологи эмчилгээний үйл явцад оролцоно. Өвчин зөвхөн нэг хэсэгт хязгаарлагдсан эсэх, тунгалгийн булчирхай эсвэл бусад эрхтэнд тархсан эсэхийг радиологийн шинжилгээгээр шалгадаг. Энэ үнэлгээ нь зөв эмчилгээний аргыг сонгоход тусална.
Эмчилгээ эхэлсний дараа өвчний явцыг хянах нь радиологийн үүргийн нэг юм. Хавдар багассан эсэх, эмчилгээнд хариу өгч байгаа эсэх эсвэл шинэ асуудал үүссэн эсэхийг тогтмол дүрс оношилгоогоор хянана. Ингэснээр шаардлагатай үед эмчилгээг эрт өөрчлөх боломжтой.
Ямар өвчтөн радиологийн тасагт ханддаг вэ?
Радиологийн тасаг нь биеийн эмгэгийг дүрс оношилгооны аргаар шинжилдэг нэгж юм. Иймээс янз бүрийн зовиуртай олон өвчтөнийг холбогдох тасгаас радиологид илгээдэг.
Биеийн аль нэг хэсэгт өвдөлт, хавдар, хөдөлгөөний хязгаарлалт эсвэл үүсгэвэр илэрсэн өвчтөн радиологид хандаж болно. Уналт, цохилт эсвэл спортын дараах гэмтлийн үед хугарал, эдийн гэмтлийг үнэлэх зорилгоор дүрс оношилгоо хийдэг.
Хэвлийн өвдөлт, бөөр эсвэл цөсний чулууны сэжиг, шээсний замын асуудлын үед радиологийн шинжилгээ шаардлагатай байж болно. Удаан үргэлжилсэн ханиалга, амьсгаадах эсвэл уушгины халдварын сэжигтэй үед мөн радиологид хандана.
Толгой өвдөх, толгой эргэх, бадайрах эсвэл гэнэт хүч сулрах зэрэг зовиуртай өвчтөнийг тархи, мэдрэлийн тогтолцооны шинжилгээнд радиологид илгээдэг. Мөн жирэмсний хяналт, хөхний үзлэг, судасны өвчин, өмнө оношлогдсон өвчний хяналт болон урьдчилан сэргийлэх шинжилгээнд радиологийн тасагт ханддаг.
