Сарын тэмдгийн мөчлөг ба өндгөн эс гадагшлах үе шатууд
Сарын тэмдгийн мөчлөг гэдэг нь сарын тэмдгийн эхний өдрөөс дараагийн сарын тэмдгийн цус алдалтын эхний өдөр хүртэлх хугацааг хэлнэ. Ихэнх эмэгтэйчүүдэд сарын тэмдгийн мөчлөг дунджаар 28 хоног үргэлжилдэг; харин 21-35 хоногийн хоорондох мөчлөгийг хэвийн гэж үздэг.
Сарын тэмдгийн мөчлөг нь үндсэн дөрвөн үе шатаас бүрдэнэ:
- Сарын тэмдэг: Умайн салст давхарга гуужиж, сарын тэмдгийн цус алдалт үүсдэг.
- Фолликулын үе: Тархинаас ялгардаг FSH даавар нь өндгөвчин дэх өндгөн эсийн хөгжлийг өдөөдөг. Эстрогений түвшин нэмэгдэж, умай жирэмслэлтэд бэлтгэгддэг.
- Өндгөн эс гадагшлах: Боловсорсон өндгөн эс өндгөвчнөөс гарч, умайн гуурсан хоолой руу шилжинэ. Өндгөн эс гадагшлах нь ихэвчлэн мөчлөгийн дунд үед тохиолддог.
- Лютейн үе: Өндгөн эс гадагшилсны дараа прогестероны түвшин нэмэгдэж, умайн салст давхарга зузаарч, жирэмслэлтэд тохиромжтой орчин бүрдүүлдэг. Хэрэв үр тогтолт үүсэхгүй бол прогестероны түвшин буурч, шинэ сарын тэмдгийн мөчлөг эхэлдэг.
Өндгөн эс гадагшлах үеийг хэрхэн тооцоолдог вэ?
Өндгөн эс гадагшлах үе нь эмэгтэй хүний жирэмслэх магадлал хамгийн өндөр байдаг хугацаа юм. Өндгөн эс гадагшлах нь ерөнхийдөө дараагийн сарын тэмдэг ирэхээс ойролцоогоор 14 хоногийн өмнө тохиолддог боловч энэ хугацаа эмэгтэй хүн бүрийн мөчлөгийн уртаас хамааран өөр өөр байж болно.
Тогтмол 28 хоногийн сарын тэмдгийн мөчлөгтэй үед өндгөн эс ихэвчлэн 14 дэх өдөр орчимд гадагшилдаг. Хамгийн үр тогтох боломжтой үе нь өндгөн эс гадагшлахын өмнөх болон дараах өдрүүдийг хамардаг.
Өндгөн эс гадагшлах үеийг тооцоолох түгээмэл аргууд:
- Хуанлийн арга
- Суурь биеийн температурын арга (BBT)
- Умайн хүзүүний салстын арга
- Өндгөн эс гадагшлах тестийн иж бүрдэл
Хуанлийн арга
28 хоногийн мөчлөгтэй үед өндгөн эс ихэвчлэн 14 дэх өдөр орчимд гадагшилдаг. Гэсэн хэдий ч мөчлөгийн урт хүн бүрт өөр байдаг. Мөчлөгийн уртыг тодорхойлохын тулд сарын тэмдгийн эхний өдрийг хэдэн сарын турш тэмдэглэж, мөчлөгүүдийн хоорондох хоногийн тоог тооцоолох хэрэгтэй.
Жишээлбэл, эмэгтэй хүний мөчлөг 21 хоног бөгөөд сарын тэмдэг нь тухайн сарын 1-нд эхэлсэн бол дараагийн сарын тэмдэг 22-нд эхэлж, өндгөн эс 11 дэх өдөр орчимд гадагшилна.
Суурь биеийн температурын арга (BBT)
Өндгөн эс гадагшлах үед биеийн температур ойролцоогоор 0.3–0.6°C-аар нэмэгддэг. Биеийн температурыг өглөө бүр сэрсний дараа, орноосоо босохоос өмнө шууд хэмжих хэрэгтэй.
Температур ойролцоогоор хагас хэмээр тогтвортой нэмэгдэх нь өндгөн эс гадагшилсныг илтгэнэ. Температурыг хэдэн сарын турш хянах нь үр тогтох боломжтой өдрүүдийг тодорхойлоход тусалдаг.
Умайн хүзүүний салстын арга
Умайн хүзүүний салст нь умайн хүзүүнээс ялгардаг үтрээний шингэн юм. Өндгөн эс гадагшлахын өмнө энэ нь ихэвчлэн өтгөн, хуурай, цагаандуу байдаг. Өндгөн эс гадагшлахын яг өмнө тунгалаг, гулгамтгай, өндөгний цагаан шиг сунамтгай болдог.
Умайн хүзүүний салст өндөгний цагаантай төстэй болсон үед эр бэлгийн эс умайн хүзүүгээр илүү хялбар дамжин хөдөлдөг.
Өндгөн эс гадагшлах тестийн иж бүрдэл
Өндгөн эс гадагшлах тестийн иж бүрдэл нь гэрийн жирэмсний тесттэй төстэй бөгөөд шээсэн дэх лютеинжүүлэгч дааврын (LH) түвшинг хэмждэг. LH нь өндгөн эс гадагшлахын өмнө нэмэгддэг.
Тестийн хариу эерэг гарвал өндгөн эс 24–48 цагийн дотор гадагшлах магадлалтайг илтгэнэ.
Өндгөн эс гадагшлах үед ямар шинж тэмдэг илэрдэг вэ?
Өндгөн эс гадагшлах үед эмэгтэйчүүдэд бие махбодын болон сэтгэл санааны мэдэгдэхүйц өөрчлөлтүүд илэрч болно. Өндгөн эс гадагшлах үеийн түгээмэл шинж тэмдгүүд:
- Умайн хүзүүний салст шингэрч, илүү тунгалаг болох
- Биеийн температур бага зэрэг нэмэгдэх
- Аарцаг эсвэл хэвлийн доод хэсгээр өвдөх
- Хөх эмзэглэх
- Бэлгийн хүсэл нэмэгдэх
- Гэдэс дүүрэх
- Үнэрлэх, амтлах эсвэл харах мэдрэмж нэмэгдэх
- Хоолны дуршил нэмэгдэх эсвэл буурах
Жирэмслэх магадлалыг хэрхэн нэмэгдүүлэх вэ?
Жирэмслэх магадлалыг нэмэгдүүлэхийн тулд өндгөн эс гадагшлах үеийг зөв тодорхойлох шаардлагатай. Дараах зөвлөмжүүд тусалж болно:
- Өндгөн эс гадагшлахын хоёр хоногийн өмнөөс тогтмол бэлгийн харьцаанд орох
- Стрессээ зохицуулж, тогтмол унтах хэв маягтай байх
- Тамхи татах болон согтууруулах ундаа хэрэглэхээс зайлсхийх
- Тэнцвэртэй, эрүүл хооллолтыг баримтлах
- Кофеины хэрэглээг хязгаарлах
- Шаардлагатай амин дэм, эрдэс бодис, ялангуяа фолийн хүчлийг хэрэглэх
Тогтмол бус сарын тэмдгийн мөчлөгтэй үед өндгөн эс гадагшлахыг тооцоолох
Сарын тэмдгийн мөчлөг тогтмол бус эмэгтэйчүүдэд өндгөн эс гадагшлах үеийг тооцоолох нь илүү хэцүү бөгөөд хуанлийн арга үнэн зөв үр дүн өгөхгүй байж болно.
Ийм тохиолдолд өндгөн эс гадагшлах тестийн иж бүрдэл хэрэглэхийг зөвлөдөг. Умайн хүзүүний салстын өөрчлөлт болон суурь биеийн температурын хяналтыг мөн ашиглаж болох боловч өндгөн эс гадагшлах тест нь ерөнхийдөө илүү найдвартай байдаг. Олон аргыг хамтад нь ашиглахыг ихэвчлэн зөвлөдөг.
Сарын тэмдгийн дараа хэд хоногийн дараа өндгөн эс гадагшилдаг вэ?
Ердийн 28 хоногийн мөчлөгтэй үед өндгөн эс 14 дэх өдөр орчимд гадагшилдаг. Хэрэв сарын тэмдэг ойролцоогоор тав хоног үргэлжилдэг бол цус алдалт дууссанаас хойш ойролцоогоор ес хоногийн дараа өндгөн эс гадагшилж болно.
Богино мөчлөгтэй эмэгтэйчүүдэд энэ хугацаа богино байж болно.
Сарын тэмдгийн мөчлөгийн аль өдөр жирэмслэхэд хамгийн тохиромжтой вэ?
Жирэмслэх магадлал өндгөн эс гадагшлахад хамгийн ойр өдрүүдэд хамгийн өндөр байдаг. Ерөнхийдөө өндгөн эс гадагшлахын өмнөх дөрөв, таван өдөр болон өндгөн эс гадагшлах өдөр өөрөө хамгийн үр тогтох боломжтой өдрүүд юм.
Эмэгтэй хүн бүрт өндгөн эс гадагшлах шинж тэмдэг илэрдэг үү?
Эмэгтэй хүн бүрт өндгөн эс гадагшлах үеийн мэдэгдэхүйц шинж тэмдэг илэрдэггүй. Зарим эмэгтэйчүүдэд тодорхой шинж тэмдэг илэрдэг бол зарим нь огт өөрчлөлт анзаардаггүй.
Шинж тэмдэг илрэхгүй байх нь өндгөн эс гадагшлаагүй гэсэн үг биш юм. Дааврын мэдрэг байдал эмэгтэй хүн бүрт өөр өөр байдаг.
Яагаад өндгөн эс гадагшлахгүй байж болох вэ?
Зарим эрүүл мэндийн нөхцөл байдал өндгөн эс гадагшлахад сөргөөр нөлөөлж болно. Дараах тохиолдлуудад өндгөн эс гадагшлахгүй байж болно:
- Цэвэршилт
- Олон уйланхайт өндгөвчний хам шинж (PCOS)
- Анхдагч өндгөвчний дутагдал
- Хөхүүл үе эсвэл гиперпролактинеми
- Стресс, жингийн хэт өөрчлөлт, ядаргаа эсвэл хэт их дасгал хөдөлгөөн
